ËbŠrilegur lÚttleiki kynfrelsis kvenna.

Höfundur: Anna Bentína Hermansen

Í bókinni Unwanted sex: The Culture Of Intimidation And The Failure Of Law, segir Stephen Schulhofer lagaprófessor frá Harward háskóla:

Við búum í veröld þar sem lögin vernda okkur kröftuglega gegn alls konar aflsmunum, þjófnaði, misnotkun yfirvalda og blekkingum sem skaða yfirráð okkar yfir eignum okkar. Við búum í veröld sem heldur aldrei fram þeirri hugmynd að trúgirni brotaþola dragi úr ábyrgð manneskju sem nýtir sér yfirburði sína með þvingun, kúgun eða misnotkun á trausti.

Samt sem áður er það raunin þegar kona leitar eftir sambærilegri vernd í kynferðisbrotamálum. Þær eru smánaðar með því að krafa þeirra um réttindi feli í sér sérstök forréttindi eða sú staðhæfing sett fram að þær séu að velta sér upp úr einhverju fórnarlambshlutverki (Schulhofer, 1998. s. 13, lausleg þýðing: mín).

Þessi orð Schulhofer virðast bergmálast enn í umræðu nútímans, fjórtán árum síðar. Baráttan gegn kynferðisofbeldi er oft tortryggð og gerð að forréttindabaráttu hefnigjarna kvenna sem hata karlmenn, (lesist femínista) sem ásakaðar eru um rangfærslur eða annarlegar kenndir. Baráttan er gagnrýnd fyrir að einkennast af fórnarlambsyfirbragði þar sem fjörugt kynlíf og saklausir læknisleikir eru settir undir sama hatt og gróft kynferðisofbeldi.  Börn undir 10 ára aldri eru gerðir að gerendum og tölfræði búin til í bakherbergjum kvennaathvarfa.

Með öðrum orðum einkennist umræðan af fordómum og vanþekkingu, þar sem alvarleiki kynferðisbrota er að engu gerður og reynsla brotaþola smánuð. Þeir eru ófáir tölvupóstarnir sem ég hef fengið frá þolendum kynferðisofbeldis sem lýst hafa sorg sinni og hugarangri yfir þeirri ónærgætnu umræðu sem átt hefur sér stað. Það er jafnvel hent gaman að þeirri hugmynd að fólk taki ábyrgð á sjálfu sér og biðji manneskju um samþykki fyrir samförum. Þá þykir mörgum of langt gengið og sennilegt að næst verði kynlíf gert ólöglegt. Staðreyndin er sú að kynlíf án samþykkis er ólöglegt og kallast nauðgun samkvæmt 194. gr. almennra hegningarlaga. Ósamþykkt kynlíf er ekki kynlíf heldur ofbeldi sem fært er í kynferðislegan farveg.

Svo ég vitni aftur í Schulhofer, þá er hann sammála mörgum sem gagnrýnt hafa réttarkerfið og meðferð kynferðisbrota. Hann segir að umbætur kynferðisbrotalaga sé langt frá því að vera viðunandi. Reyndar er það svo í dag að þegar kona segir „nei“ og reynir að berjast á móti er réttarkerfið líklegra í dag, en áður, að skilgreina framkomu árásaraðilans sem nauðgun. Þegar árásarmaðurinn viðhefur tal um að hóta líkamlegum skaða er ekki lengur litið á viðbrögð konu sem berst ekki á móti sem samþykki. Þegar við hins vegar hverfum frá aðstæðum sem munu hugsanlega valda verulegu líkamlegu ofbeldi sést greinilega hversu takmarkaðar endurbætur laganna hafa verið. Þá verður ljóst að neitun er ekki nægileg til að hægt sé að lögsækja fyrir nauðgun.

Að mati Schulhofer kemur tvennt til. Annars vegar sú ævaforna goðsögn að þegar konur neiti samræði meini þær stundum já. Hinn þátturinn er lagaleg hindrun, því út frá hegningarlögum er ekki nóg að kona neiti samförum, svo virðist sem „sannanleg“ hótun um líkamlegt ofbeldi sé líka nauðsynleg. Þessi ofuráhersla laganna á sýnilega áverka hefur í för með sér að réttur kvenna til að vernda kynferðislegt sjálfræði sitt er ekki tryggt (Schulhofer, 1998).

Ragnheiður Bragadóttir lagaprófessor við Háskóla Íslands tekur í sama streng þegar hún segir að álitamál sé hvort rétt sé að gera greinarmun á brotum eftir verknaðaraðferðum þar sem sú hætta er fyrir hendi að þungamiðja brotsins, brotið gegn kynfrelsi fólks, falli í skuggann.  Aðalatriði kynferðisbrots er að brotið hefur verið gegn sjálfsákvörðunarrétti fólks varðandi kynfrelsi þess og friðhelgi. Lagaákvæði um kynferðisbrot eru í XXII. kafla almennra hegningarlaga. Ragnheiður telur að þessi áhersla á ofbeldi sem verknaðarhátt sé úrelt[1].

Kynferðisbrotalögin eiga það sameiginlegt að varða kynferðislíf fólks á einhvern hátt og veita athafnafrelsi á því sviði vernd. Þau fjalla ekki um að vernda „meintan“ geranda, þar gilda meginreglur við meðferð dómstóla sem eiga að tryggja rétt aðila til réttlátrar og hlutlægrar málsmeðferðar. Að sama skapi er að finna í sömu réttarfarslögum að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs og hvers kyns skerðing á því, varði við lög (71.gr. Stjórnarskrár Íslands). Allir eiga rétt á frelsi og mannhelgi og að sá réttur sé varður með lögum (Mannréttindasáttmála Evrópu 1.gr., 8gr.).  Allir eiga rétt til að leita raunhæfs úrræðis til að leita réttar síns (Mannréttindasáttmáli Evrópu 13. gr.).

Í samanburði við önnur lagaákvæði sem varða friðhelgi einkalífsins svo sem innbrot og aðgengi að göngum, sést að kynfrelsi nýtur ófullnægjandi réttarverndar. Það er refsivert að rjúfa bréfleynd og húsfrið nema samþykki liggi fyrir en þegar kemur að kynfrelsi skiptir verknaðaraðferðin meira máli en samþykki.



[1] Ragnheiður Bragadóttir (2006).

SvŠ­i

  • 562 6868
  • 800 6868

Netspjall

  • English
  • Espanol
  • Thailand
  • Polski
  • Russian

StÝgamˇt

Laugavegi 170 | 105 ReykjavÝk
S. 562 6868 / 800 6868
stigamot@stigamot.is

Bankan˙mer:á101-15-630999
Kt.: 620190-1449

OpnunartÝmar
Mßnudaga - f÷studaga 9 - 18